اختلال وسواس فکری-عملی (OCD): تعریف، انواع و علائم

تعریف و ویژگی‌ها

اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) یک اختلال روانشناختی است که می‌تواند در هر سنی فرد را مبتلا کند. این اختلال شامل دو بخش اصلی است: وسواس‌های فکری و وسواس‌های عملی (اجبارها). وسواس‌های فکری شامل افکار، تصاویر و امیال ناخواسته و مزاحمی هستند که فرد را مضطرب می‌کنند. در مقابل، وسواس‌های عملی رفتارهایی هستند که فرد برای کاهش اضطراب ناشی از وسواس‌های فکری انجام می‌دهد.

علائم وسواس فکری

– افکار تکراری و مزاحم: افکاری که به طور مداوم در ذهن فرد تکرار می‌شوند، مانند نگرانی از آلودگی دست‌ها یا ترس از آسیب رساندن به دیگران.
– غیر منطقی بودن افکار: این افکار معمولاً غیر منطقی هستند، مثلاً نگرانی از ابتلا به بیماری ایدز به دلیل عبور از کنار سطل زباله.
– شدت و میزان افکار: وسواس‌های فکری به حدی شدید هستند که زندگی روزمره فرد را مختل می‌کنند.

انواع وسواس‌های فکری

– وسواس آلودگی و نجاست: شامل نگرانی از تماس با مایعات بدن، میکروب‌ها و بیماری‌ها.
– ترس از دست دادن کنترل: شامل ترس از آسیب زدن به خود یا دیگران، یا گفتن حرف‌های رکیک در جمع.
– کمال‌گرایی: مانند وسواس تقارن، ناتوانی در تصمیم‌گیری برای نگه داشتن یا دور انداختن اشیاء، و ترس از گم کردن چیزها.
– وسواس جنسی: شامل افکار یا تصاویر جنسی ممنوع و تخیلات جنسی درباره دیگران.
– وسواس مذهبی: نگرانی در مورد زیر سؤال بردن خدا یا توهین به مقدسات.
– افکار بدبینانه: درباره خوش‌شانسی یا بدشانسی اعداد و رنگ‌های خاص.

وسواس‌های عملی (اجبارها)

– وسواس شستشو: شستن دست‌ها، دوش گرفتن یا مسواک زدن به روشی خاص و بیش از حد.
– وسواس چک کردن: چک کردن مداوم خاموش بودن اجاق گاز یا قفل درب.
– وسواس تکرار: دوباره‌خوانی یا دوباره‌نویسی و تکرار حرکات بدنی.
– وسواس‌های عملی ذهنی: مرور ذهنی وقایع، دعا کردن برای جلوگیری از آسیب، و شمارش در حین انجام یک تکلیف.

شدت وسواس

شدت وسواس بسته به میزان اختلالی که در زندگی روزمره فرد ایجاد می‌کند متفاوت است. اگر فرد ساعات زیادی از وقت خود را درگیر وسواس‌های فکری یا عملی کند، به وسواس شدید مبتلا است.

اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) می‌تواند زندگی فرد را به شدت مختل کند، اما با درمان مناسب قابل مدیریت است. آگاهی از علائم و انواع مختلف این اختلال می‌تواند به شناسایی و درمان مؤثرتر آن کمک کند