مقدمه

سواد رسانه به ما کمک می‌کند تا با هوشمندی و با دانایی از رسانه‌ها استفاده کنیم و الگوهای صحیح مصرف آن‌ها را بیاموزیم.

عوامل گرایش به رسانه

در اینجا به علت گرایش به رسانه و عواملی که ممکن است افراد را به مصرف بی‌رویه رسانه‌ها ترغیب کنند، می‌پردازیم.

1. تحریک قوه خیال: رسانه‌ها می‌توانند خیالات و تصاویری را در ذهن افراد ایجاد کنند که ممکن است از واقعیت دور باشد و افراد را به مصرف بیش از حد رسانه‌ها ترغیب کنند.
2. تأمین خلاء عاطفی: گاهی افراد به دنبال تأمین خلاءهای عاطفی از طریق رسانه‌ها هستند، در حالی که این نیاز باید از طریق ارتباطات میان افراد در جامعه و خانواده تأمین شود.
3. تأمین نیاز کنجکاوی: رسانه‌ها می‌توانند نیاز کنجکاوی افراد را برطرف کنند و آن‌ها را به مصرف بیش از حد و تماشای محتوایی که اغلب جذاب به نظر می‌رسد، ترغیب کنند.
4. سهولت دسترسی: امروزه با پیشرفت فناوری، دسترسی به رسانه‌ها بسیار آسان شده است و این می‌تواند افراد را به مصرف بیش از حد آن‌ها ترغیب کند.

آسیب شناسی رسانه

آسیب‌شناسی رسانه‌ها مهم است تا از تأثیرات منفی آنها بر جوامع و فرهنگ‌ها آگاه شویم. در زیر به بررسی این آسیب‌ها و راهبردهای اساسی برای مقابله با آنها می‌پردازیم.

1. خشم و خشونت‌گرایی: رسانه‌ها ممکن است با نشان دادن صحنه‌های خشونت‌آمیز و تحریکی، خشم و خشونت را در جامعه ترویج کنند.
2. تنهایی و تجردگرایی: رسانه‌ها ممکن است با ترویج ایده‌های تنهایی و تجرد، باعث ایجاد احساس تنهایی و انزوا در افراد شوند.
3. هم‌جنس‌گرایی: نمایش شخصیت‌های کارتونی که به دوستان خود زندگی می‌کنند و نه با خانواده، می‌تواند ارزش خانواده را کاهش دهد.
4. شوک‌های جنسی: استفاده از رنگ‌های گرم مانند قرمز، زرد و نارنجی در رسانه‌ها می‌تواند شوک‌های جنسی ایجاد کند.
5. بدآموزی اخلاقی: نمایش و ترویج رفتارهای نادرست مانند تحکم به پدر و مادر و مسخره‌آموزی در رسانه‌ها.
6. مصرف‌گرایی افراطی: ترویج مصرف‌گرایی بیش از حد توسط رسانه‌ها که باعث ایجاد فشارهای مالی بر افراد می‌شود.
7. شکاف نسلی و طبقاتی: ارسال اطلاعات به نسل‌های جدید که باعث ایجاد انتظارات جدید و افزایش شکاف‌های اجتماعی می‌شود.
8. دنیاگرایی در برابر معنویت: ترویج مصرف‌گرایی و لذت‌طلبی به جای معنویت و ارزش‌های اخلاقی.9. رشد فردگرایی: ترویج رشد فردگرایی به جای یادگیری مهارت‌های زندگی اجتماعی و گروهی.
10. عبور از فضای حقیقی و زندگی در خیال: ایجاد فضاهای مجازی که افراد را از فضای واقعی جدا کرده و باعث فرار از واقعیت می‌شود.

برای داشتن سواد رسانه موثر، مهم است که افراد به نکات فوق توجه کنند و الگوهای مصرفی صحیح را انتخاب کنند.

راهبرد های مقابله با آسیبهای رسانه

راهبردهای اساسی برای مقابله با این آسیب‌ها شامل:

1. داشتن سواد رسانه‌ای
2. ایجاد قوانین مشخص در خانواده
3. ایجاد فضای جذاب در محیط خانواده با توجه به ارتباطات عاطفی
4. فعالیت‌های گروهی

توصیه‌های آسیب‌شناسانه

1. استفاده متعادل و کنترل شده از رسانه‌ها در خانواده از جمله شبکه‌های اجتماعی.
2. داشتن و استفاده مسئولانه از وسایل دیجیتال شخصی مانند گوشی، تبلت و رایانه.
3. استفاده از وسایل دیجیتال در محیط خصوصی مانند اتاق با کنترل و مدیریت مناسب.
4. در صورت داشتن کنسول بازی، استفاده متعادل از آن.
5. جلوگیری از نصب و استفاده از بازی‌های نامناسب با محتوای خشن، غیراخلاقی و…
6. عدم استفاده از فیلترشکن برای محدود کردن دسترسی به محتوای نامناسب در اینترنت.
7. تماشای فیلم‌ها و سریال‌ها از طریق شبکه‌های نمایش خانگی و اینترنت با انتخاب محتوای مناسب.
8. کنترل و مدیریت مناسب بر سرچ‌ها و مطالعه‌های آزاد در اینترنت.
9. استفاده از رمزگذاری برای حفاظت از اطلاعات شخصی در گوشی، تبلت و دیگر وسایل دیجیتال.
10. استفاده مسئولانه و متعادل از وسایل دیجیتال و رسانه‌ها بدون وابستگی به برنامه‌ریزی زمانی مشخص.

توصیه‌های فعالانه:

1. تشویق به فعالیت‌های تحرکی مانند دوچرخه‌سواری، پینگ‌پنگ و…
2. تشویق به بازی‌های فکری خانوادگی و ارائه لیستی از آنها.
3. تشویق به یادگیری و تسلط بر مهارت‌های جذاب و نوجوانانه مانند آشپزی، تعمیرات، معرق کاری و…
4. قرار دادن وسایل دیجیتال مانند رایانه یا تبلت در محیط عمومی خانه برای استفاده همگانی.
5. آموزش مهارت‌های سرچ و مرور اطلاعات در اینترنت به طریقی مسئولانه و از منابع قابل اطمینان.